محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني

25

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )

بليونست اسطريوس حجر اليشف است اسقليا طيقوس جلناز است آسا بسريانى آس است اسپر غم به فارسي شاه اسفرم است اسليوس بيونانى سليخه است اسطريطس بيونانى سنگ مرمر است اسطفلس واسپر طم قفر اليهود است استرخا زرنيخ سرخ است اسود سالخ مار سياه است اسقورون بيونانى خبث الحديد است اسطافالس بيونانى جزز است وبلغة روم اسطفلين وبلغة شام اسطون نامند استى أود بتركى اسم فلفل است اسقوالس بيونانى بزدانى است اسپلى بلغة تنكابن اسم جرتيست اسناك بلغة تنكابن حماض است اسطام نوعي ازحديد است كه فولاد باشد اسثه البستانيه شبيه است اسحاره بلغة أهل بيت المقدس تودرى است اسريقون زنجفر سوخته است اسمارو اسفرم آس برتيست اسپندان به فارسي ايثاطون است اسقليناس بيونانى قثاء برى است اسطافيوس بيونانى زبيب است اسطافيوس اغريا زبيب الجبل است اسكن بهندى بهمن ابيض است اسپرك بهندى اسم إكليل الممالك است اسبرزه واسبقول به فارسي بزرقطونا است اسپند به فارسي حرمل است اسفاناج رومى فطف است اسپرك به فارسي زرير است استخوان خرما به فارسي اسم نوعي القمر است اسكنو بلغة تنكابن أسعد است وگرههاى ريشه گياهيرانيز به اين اسم نامند وآن مدور وبسيار لذيذ وشيرين وبه قدر نخودى مىباشد وبرگش باريك‌تر از برگ كراث است وزيادة بر سه عدد نمىباشد وبي ثمر وبي كل ودر ريگزار با حريم آبها مىرويد استر به فارسي بغل است أشق معرب از اوشهء فارسي است وآن صمغى است مايل به زردى نبات أو شجرى وكوچك وساقش باريك ومرغب ومايل به سفيدى وگلش ما بين سرخى وازرقى ومنابت أو بلاد سردسير وگويند ضمع نبات اشتر غاز است ودردويم كرم ودر آخر أول خشك ومحلل وملطف وجاذب از عمق بدن وجالى ومفتح سدهء جكر وسپرز وافواه عروق ومسهل بلغم غليظ وزرداب ومفتت حصاة ومخرج جنين وكشندهء كرم رودهء وباقوهء مجففه ومدر فضلات حتى خون وبا سركه آشاميدن جهة سپرز وبامأ الشعير جهة ربود عسر نفس انتصابى وبا عسل جهة صرع وثيقه رطوبات سينه وعسر بول ورفع ضرر ادويهء ومسله ودرد تهى كاه وركين ودرد كمر وعرق النساء وتحليل رياح وفالج وحذر وضماد أو جهة تليين صلابات ومفاصل وبا سركه جهة ورم وجگر وسپرز ورياح تحت آن بهق وگلف وخنازير وجرب ورياح انشيين واورام بلغمى وبانظرون وروغن حنأجهة اعيأى امتلائى ومواد بارده واكتحال أو جهة رمد وبياض وجرب وشعيره ورطوبة چشم ومرهم أو جهة برون گوشت نياد رويانيدن گوشت تازه وغرغرهء أو با آب جهة تحليل رطوبات وبلغم دماعى وخناق سوداوي وبلعمى نافع ومضر معده وكرده ومصلح أو أول انليسون وثاني زوفا وقدر شربتش از نيم مثقال تا يك مثقال وبدلش سكپنج يا جاوشير يا برموم اشتر غاز معرب از اشتر خار فارسي است نبات أو شبيه به ياد آورد وگلش سفيد وخارهاى أو دراز ودانهء أو كوچكتر از دانهء باد آورد وبيخ أو شبيه بيخ انجدان وبدبو وبدطعم وبا تلخى ومستعمل بيخ اوست وگياه تازهء أو را مثل كاهو در موصل ومصر مىخورند وبو ؟ بيخ انجدان خراساني است ودرسيم گرم وخشك وبهترين أو به سركه پرورده است مفتح سده ومدربول وبا قوهء ترياقيه ومسخن معده ومشهى وباضم ويك مثقال از جرم أو جهة تب ربع كه از مادهء بلغم باشد نافع وطلاى أو با سركه جهة اورام بادره وتسكين دردها وسركهء أو در قوهء مثل سركهء عنصل ودر افعال بهتر از جرم أو وقدر شربت از سركهء أو تا پنج مثقال واز جرم أو تا دو درهم ومضر كرده ومغثى ومصلحش شربت غوره وربپاس وبدلش انجدان وعرق جهة كرده وجكر وسپرز نافع وقدر شربت از عرقش تا سه أو قيه است اشنه لغة عربيست به فارسي دواله نامند وآن چيزيست شبيه به ريسمانهاى باريك پهن بهم پيچده وبر شاخهاى درخت صنوبر وبلوط وساير نباتات متكون مىشود وبهترين أو سفيد وخوشبو وتازه وزبونترين أو سياه است در أول گرم وخشك وآنچه از درخت بلوط بهم مىرسد سرد ومجموع آن باقوه قابضه ومحلله وملينه ومفتح سدهء رحم وتدرحيض ومنتوم قوى خصوصا با شراب ومقوى ماه ومفرح ومقوى معده ودل وجگر وجهة رفع غثيان وخفقان ونفخ وحفظ روح حيواني وازلهء اعيا وسنگ مثانه ونشستن در طبيخ أو جهة تسكين دردها وضماد محوق أو با آب جهة تقويه اعضاى ضعيفه مثل بناگوش وكنج ران وزير بغل وما بين كنفين ورفع ألم آنها وجهة تليين صلابات ورفع اورام وتقويهء جگر ورفع بدبوئى زير بغل وبا سركه جهة سپرز نافع وبغايت منوم أطفال واكتحال أو جهة تقويه چشم ونقيع آنچه از درخت بلوط باشد جهة حرارت وحمره چشم مفيد ومضر أمعاء ومضلحش انيسون وقدر شربتش تا سه درهم وبدلش قردمانا بوزنش وبخورا وجهة اختناق رحم مؤثر است اشخيص لغة عربيست سفيد وسياه مىباشد برگ نوع سفيد أو سفيد وبه حسب أماكن كاه است كه سرخ وازرق نيز باشد وبه دستور صحرائى وكوهى مىباشد مجموعء را برك شبيه به برك كنكر وكلشن بنفش وتخمش شبيه بقرطم صمغ أو را مثل مصطكى زنان استعمال نمايند وثمرش مثل ثمر كبر ونوع سياه را برك از قسم أول نرم تر وريزه تر وتازه‌اش سرخ وخشكش سياه وساقش به قدر شبرى وسرخ وقبه وگلش خاردار ونقطه دار وپخش سطبر وسياه وكاه است سوراحنا